Choroba otyłościowa

Powikłania otyłości prowadzą do wielu chorób i pogarszają jakość życia. Otyłość jest chorobą, którą trzeba leczyć.

Światowa Organizacja Zdrowia WHO (World Health Organisation) uznaje otyłość za chorobę. Otyłość jest też wpisana na listę Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10).

Otyłość to choroba

Według definicji WHO otyłość to nieprawidłowe lub nadmierne nagromadzenie tłuszczu wpływające niekorzystnie na stan zdrowia. Otyłość jest przewlekłą chorobą, w której jemy za dużo kalorii i nie zużywamy ich, bo jesteśmy za mało aktywni fizycznie. Organizm gromadzi nadmiar spożytej energii w tkance tłuszczowej.

Rozwojowi otyłości sprzyjają:

• mała aktywność fizyczna
• nadmierne spożycie kalorii
•  nieregularne i pospieszne jedzenie posiłków
• stres
• niedostateczna ilość snu
• zaburzenia emocjonalne — obniżenie nastroju i samooceny, brak samoakceptacji
• zaburzenia odżywiania — kompulsywne objadanie się, zespół nocnego jedzenia, bulimia, uzależnienie od jedzenia
• czynniki genetyczne
• zaburzenia endokrynologiczne
• choroby psychiczne.

Powikłania

Otyłość powoduje wiele powikłań. Ich rodzaj zależy od ilości tkanki tłuszczowej, jej rozmieszczenia i czasu trwania choroby. Oto niektóre z nich:

• cukrzyca typu 2
• nadciśnienie tętnicze
• zaburzenia gospodarki lipidowej — wysoki poziom cholesterolu całkowitego i „złego” cholesterolu LDL, niski poziom „dobrego” cholesterolu HDL
• choroby układu sercowo-naczyniowego np. miażdżyca, udar mózgu, niewydolność serca
• przewlekła choroba nerek
• choroby pęcherzyka żółciowego
• niealkoholowe stłuszczenie wątroby
• ostre zapalenie trzustki
• powikłania oddechowe — np. zespół bezdechu sennego
• choroby układu ruchu — stawów, kości
• zespół policystycznych jajników (PCOS)
• niepłodność
• niektóre nowotwory – np. jelita grubego, piersi, macicy
• depresja i zaburzenia nastroju.

60-70% przypadków nadciśnienia tętniczego wynika z otyłości. Dieta DASH pomaga zmniejszyć masę ciała – i dobrze jest ją stosować przy nadciśnieniu. Więcej informacji o zasadach diety DASH oraz bezpłatne plany żywieniowe w oparciu o tę dietę możesz znaleźć na portalu Diety NFZ (link otworzy się w nowej karcie).

Jak rozpoznaje się otyłość?

Lekarz rozpoznaje otyłość na podstawie wywiadu i badań. Pomiary masy ciała i wzrostu są jednym z podstawowych badań kontrolnych. Wykonuj je co najmniej raz w roku.

Do rozpoznania otyłości służy wskaźnik BMI (Body Mass Index). Obliczysz wg wzoru:

• masa ciała [kg] : (wzrost [m])². Kalkulator BMI znajdziesz również na stronie Diety NFZ (link otworzy się w nowej karcie).

Inną metodą jest ocena zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie. Przyjmuje się, że w otyłości ilość tkanki tłuszczowej wynosi >30% u kobiet i >25% u mężczyzn.

Typy otyłości

Do określenia typu otyłości, w zależności od miejsca nagromadzenia tkanki tłuszczowej, używa się wskaźnika talia-biodra WHR (Waist-Hip Ratio). Wyznacza się go jako stosunek obwodu talii do obwodu bioder w cm. Jest uzupełnieniem wskaźnika BMI. Na tej podstawie wyróżnia się:

• otyłość brzuszną, typu „jabłko” — WHR > 0,85 dla kobiet, WHR > 0,9 dla mężczyzn
• otyłość pośladkowo-udową, typu „gruszka” (gynoidalną) — WHR ≤ 0,85 dla kobiet, WHR ≤ 0,9 dla mężczyzn.

Kryterium rozpoznania otyłości brzusznej według IDF (International Diabetes Federation) jest obwód talii ≥ 80 cm u kobiet i ≥ 94 cm u mężczyzn.

Otyłość brzuszna zwiększa ryzyko:

• nadciśnienia tętniczego
• cukrzycy typu 2
• miażdżycy.

Otyłość pośladkowo-udowa zwiększa ryzyko nowotworów:

• przewodu pokarmowego
• hormonozależnych (macicy, piersi, jajnika).

Zapotrzebowanie na kalorie

Całkowita przemiana materii (CPM) to liczba kalorii potrzebna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Gdy zjesz tyle kalorii dziennie, Twoja masa ciała będzie stała.

CPM uwzględnia:

• podstawową przemianę materii (PPM) — minimalną liczbę kalorii potrzebną do prawidłowej pracy wszystkich narządów i procesów życiowych (np. oddychania)
• Twój poziom aktywności ruchowej — tryb życia i aktywność fizyczną.

Najważniejsze jest prawidłowe obliczenie CPM. Możesz skorzystać z kalkulatora dostępnego na portalu Diety NFZ. Załóż darmowe konto, wpisz swoje dane i poznaj swój PPM oraz CPM.

Czy od tłuszczu się tyje?

Tłuszcze dostarczają najwięcej kalorii w porównaniu do pozostałych składników odżywczych (białek i węglowodanów). Żeby przytyć, musisz zjeść nadmierną liczbę kalorii – nie muszą jednak pochodzić z tłuszczów. Dlatego jedząc więcej niż potrzebuje Twój organizm – tyjesz.

Dowiedz się więcej o kaloryczności produktów z artykułu Kaloria kalorii nierówna – Diety NFZ (link otworzy się w nowej karcie).

Leczenie otyłości

Otyłość nie ustąpi sama i może nawracać. Podstawą Twojej terapii powinna być trwała zmiana stylu życia. Na początek z pomocą specjalistów zmień nawyki żywieniowe i zwiększ swoją aktywność fizyczną.

Dietetyk:

• przeprowadza dokładny wywiad
• układa dopasowaną indywidualnie dietę ze zmniejszoną kalorycznością w stosunku do zapotrzebowania
• motywuje, wspiera
• zwiększa wiedzę żywieniową pacjenta
• układa praktyczne wskazówki dotyczące zmian stylu życia
• monitoruje proces odchudzania
• dostosowuje zalecenia do efektów odchudzania

Czy leki są konieczne?

Leki są potrzebne tylko wtedy, gdy oprócz otyłości masz inne choroby. Jeśli nie, lekarz skieruje Cię na badania w kierunku zaburzeń i chorób, które występują z nadmierną masą ciała. W bardziej zaawansowanej otyłości, gdy BMI przekracza 40, czasami też w otyłości II stopnia lekarz zaleca leczenie chirurgiczne.

Uzdrowiska w leczeniu otyłości

Jeśli chorujesz na otyłość, możesz skorzystać z leczenia w sanatorium w ramach NFZ. Leczenie uzdrowiskowe jest kontynuacją szpitalnego lub ambulatoryjnego. O wystawieniu skierowania decyduje lekarz. Leczenie w sanatorium przysługuje Ci raz na 18 miesięcy. Kolejne skierowanie możesz złożyć już 12 miesięcy od zakończenia poprzedniego pobytu w uzdrowisku. Więcej informacji dotyczących zasad leczenia uzdrowiskowego znajdziesz na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia (link otworzy się w nowej karcie).